ระบบการผลิต การตลาด และกลยุทธ์การส่งเสริมการเกษตร ของเกษตรกรผู้ปลูกมะขามหวาน สมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่ อำเภอภักดีชุมพล จังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) อธิบายระบบการผลิต และการตลาดมะขามหวาน ของกลุ่มเกษตรกรแปลงใหญ่มะขามหวาน อำเภอภักดีชุมพล จังหวัดชัยภูมิ และ 2) เสนอกลยุทธ์การส่งเสริมการผลิตมะขามหวานที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ เก็บรวบรวมข้อมูลการผลิตมะขามหวาน ระหว่างเดือนพฤษภาคม 2568 ถึง กันยายน 2568 โดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง และใช้การสนทนากลุ่ม จากเกษตรกรสมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่มะขามหวาน ตำบลเจาทอง จำนวน 30 ราย ผลการศึกษา พบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง อายุเฉลี่ย 58.43 ปี จบการศึกษาระดับประถมศึกษา และประสบการณ์ในการทำสวนมะขามหวาน เฉลี่ย 12.77 ปี ระบบการผลิตมะขามหวานอำเภอภักดีชุมพล เป็นระบบการผลิตมะขามหวานฝักสด ผลผลิตเฉลี่ย 770.83 กิโลกรัม/ไร่ ระบบการตลาดมะขามหวานมีรูปแบบการจำหน่ายหลัก คือ การจำหน่ายผ่านพ่อค้าคนกลาง โดยราคาจำหน่ายขึ้นอยู่กับปริมาณและคุณภาพผลผลิต โดยเฉลี่ยราคากิโลกรัมละ 50 - 120 บาท ผลตอบแทนสุทธิเฉลี่ย 32,456 บาท/ไร่ ปัญหาหลักสำคัญในการผลิตมะขามหวาน ได้แก่ เกษตรกรขาดการวางแผนและการจัดการโรคและแมลงอย่างเหมาะสม ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น การแปรรูปมีต้นทุนสูงแต่ให้ผลตอบแทนต่ำ การกดราคาจากพ่อค้าคนกลาง และการขาดการจัดทำบัญชีครัวเรือน กลยุทธ์การส่งเสริมการผลิตมะขามหวานอำเภอภักดีชุมพลที่สำคัญ ได้แก่ ระยะสั้น มุ่งเน้นการลดต้นทุนและการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ระยะกลาง เน้นการแปรรูปเพิ่มมูลค่า และสร้างความแตกต่างของสินค้า และระยะยาว สร้างความยั่งยืนของระบบการผลิตและการตลาด เสริมสร้างภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถือของมะขามหวานอำเภอภักดีชุมพลในตลาดระดับสูง