การรับรู้และการปฏิบัติในการจัดการตอซังและฟางข้าวของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวภายใต้การรณรงค์หยุดเผา ตำบลโพนทราย อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการรับรู้และการปฏิบัติในการจัดการตอซังและฟางข้าวของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวภายใต้การรณรงค์หยุดเผาในตำบลโพนทราย อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด และเปรียบเทียบความแตกต่างของการปฏิบัติตามลักษณะพื้นฐาน สภาพการผลิต และระดับการรับรู้ที่แตกต่างกัน เก็บข้อมูลจากเกษตรกรจำนวน 190 ราย โดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง และวิเคราะห์ด้วยสถิติพรรณนา independent t-test และ one-way ANOVA ผลการศึกษาพบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่มีการรับรู้เกี่ยวกับการรณรงค์และผลกระทบของการเผาอยู่ในระดับสูง โดยเฉพาะด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อม แต่การปฏิบัติด้านการจัดการตอซังและฟางข้าวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมยังอยู่ในระดับจำกัด นอกจากนี้ ผลการวิเคราะห์พบว่า เกษตรกรที่มีอายุ การเป็นสมาชิกกลุ่มเกษตรกร การมีเครื่องจักรทางการเกษตร ต้นทุนการผลิต และระดับการรับรู้แตกต่างกัน มีรูปแบบการจัดการตอซังและฟางข้าวบางประการแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ข้อค้นพบนี้สะท้อนว่า ข้อจำกัดด้านทรัพยากรของครัวเรือนเป็นอีกเงื่อนไขสำคัญของช่องว่างระหว่างการรับรู้กับการปฏิบัติ ดังนั้น มาตรการลดการเผาควรดำเนินควบคู่ทั้งการสื่อสารสร้างความตระหนักรู้และการสนับสนุนด้านทรัพยากรที่เหมาะสมกับบริบทของเกษตรกรรายย่อย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมมลพิษ. 2562. แผนปฏิบัติการขับเคลื่อนวาระแห่งชาติ “การแก้ไขปัญหามลพิษด้านฝุ่นละออง”. กรมควบคุมมลพิษ, กรุงเทพฯ.
กรมควบคุมมลพิษ. 2567. รายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทย ปี 2566. กรมควบคุมมลพิษ, กรุงเทพฯ.
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2566. เกษตรกรไทยร่วมใจ หยุดเผาในพื้นที่การเกษตร. วารสารส่งเสริมการเกษตร. 57: 12–17.
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 2566. มาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหาการเผาในพื้นที่เกษตรกรรม ปี 2566/67. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์, กรุงเทพฯ.
กฤตวิทย์ ศิริจานุสรณ์. 2566. แนวทางส่งเสริมการจัดการตอซังและฟางข้าวของเกษตรกร อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา. วิทยานิพนธ์ปริญญาเกษตรศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, นนทบุรี.
ณัฐชญา อัตรา. 2566. แนวทางการส่งเสริมการจัดการตอซังและฟางข้าวทดแทนการเผาของเกษตรกร. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, นนทบุรี.
ปัณณิกา งามเจริญ. 2567. ทุนทางสังคมกับการเสริมสร้างความเข้มแข็งของเศรษฐกิจฐานรากของชุมชน. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร. 12: 473–482.
พิธาน แสนภักดี และนฤพล อ่อนวิมล. 2564. ต้นทุนและผลตอบแทนในการลงทุนปลูกข้าวหอมมะลิของเกษตรกรอำเภอสามชุก จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชพฤกษ์. 7: 121–135.
สัมฤทธิ์ ศิริคะเณรัตน์ และนีรนาท เสนาจันทร์. 2565. ปัญหาการจัดการต้นทุนการผลิตข้าวไรซ์เบอร์รี่ของเกษตรกรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารวิชาการและวิจัย มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. 12: 170–182.
สำนักงานเกษตรจังหวัดร้อยเอ็ด. 2567. สถานการณ์จุดความร้อน (Hotspot) ในพื้นที่เกษตร ปี 2567 จากดาวเทียม Terra และ Aqua ระบบ MODIS. เอกสารประกอบการประชุมเกษตรอำเภอประจำเดือน. สำนักงานเกษตรจังหวัดร้อยเอ็ด, ร้อยเอ็ด.
สำนักงานเกษตรอำเภอโพนทราย. 2568. แผนพัฒนาการเกษตรระดับอำเภอโพนทราย พ.ศ. 2566–2570. สำนักงานเกษตรอำเภอโพนทราย, ร้อยเอ็ด.
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. 2568. การเผาวัสดุการเกษตร: ความเสียหาย สาเหตุและทางเลือกในการจัดการชีวมวลอย่างยั่งยืน. แหล่งข้อมูล: https://tdri.or.th/2025/05/sustainable-biomass-management-rice-sugarcane-part1. ค้นเมื่อ 20 มกราคม 2569.
สุเมธ อนุสี. 2562. การจัดการตอซังและฟางข้าวของเกษตรกรในโครงการส่งเสริมการหยุดเผาในพื้นที่การเกษตร จังหวัดนครสวรรค์. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, นนทบุรี.
อนุสรา สมสัก. 2560. ความรู้และการปฏิบัติของเกษตรกรผู้เข้าอบรมการลดการเผาตอซังพืช ในอำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, นนทบุรี.
แสนทะนง อภิบาลศรี. 2565. ต้นแบบข้อบัญญัติท้องถิ่นเพื่อการบังคับใช้เหตุรำคาญตามกฎหมายว่าด้วยการสาธารณสุข. วารสารสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม. 6: 292–301.
Ajzen, I. 1991. The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes. 50: 179–211.
Feder, G., R. E. Just, and D. Zilberman. 1985. Adoption of agricultural innovations in developing countries: A survey. Economic Development and Cultural Change. 33: 255–298.
Israel, G. D. 1992. Determining Sample Size. PEOD-6. Institute of Food and Agricultural Sciences, University of Florida, Gainesville, Florida.
IQAir. 2024. 2023 World Air Quality Report: Region & City PM2.5 Ranking. IQAir, Switzerland.
Khamtavee, T., J. Chalermphol, S. Kanjina, and R. Sirisunyaluck. 2024. Young farmers’ utilization of internet for agricultural purposes: Evidence from Chiang Mai Province, Thailand. Research on World Agricultural Economy. 5: 102–113.
Rogers, E. M. 2003. Diffusion of Innovations. 5th Edition. Free Press, New York.
Rosenstock, I. M. 1974. Historical origins of the health belief model. Health Education Monographs. 2: 328–335.
Sereenonchai, S., and N. Arunrat. 2022. Farmers’ perceptions, insight behavior and communication strategies for rice straw and stubble management in Thailand. Agronomy. 12: 200.
Tavakol, M., and R. Dennick. 2011. Making sense of Cronbach's alpha. International Journal of Medical Education. 2: 53–55.
Yamane, T. 1967. Statistics: An Introductory Analysis. 2nd Edition. Harper & Row, New York.
