จริยธรรมการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI Guidelines)
ประกาศแนวปฏิบัติด้านจริยธรรมการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI Guidelines)
วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้
เพื่อรักษามาตรฐาน ความโปร่งใส และความน่าเชื่อถือทางวิชาการ วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร จึงกำหนดแนวปฏิบัติเกี่ยวกับการใช้งานปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในกระบวนการจัดทำและประเมินบทความไว้ดังนี้
จริยธรรมสำหรับผู้นิพนธ์ (Authors)
- ไม่มีสถานะเป็นผู้ประพันธ์: ห้ามระบุชื่อ AI เป็นผู้นิพนธ์หรือผู้นิพนธ์ร่วมในบทความ ความรับผิดชอบทางกฎหมายและวิชาการทั้งหมดต้องเป็นของมนุษย์เท่านั้น
- เปิดเผยการใช้งานอย่างโปร่งใส: หากใช้ AI ในการเตรียมเนื้อหา วิเคราะห์ข้อมูล หรือสร้างภาพประกอบ (ยกเว้นการตรวจไวยากรณ์พื้นฐาน) ต้องระบุชื่อโปรแกรม เวอร์ชัน และวัตถุประสงค์ไว้ในบทความอย่างชัดเจน
- รับผิดชอบเนื้อหาและข้อมูลสูงสุด: ผู้นิพนธ์ต้องรับผิดชอบต่อความถูกต้องของข้อมูลทั้งหมดในบทความ และต้องมั่นใจว่าไม่มีการสร้างข้อมูลเท็จ หรือการบิดเบือนผลการทดลองจาก AI
- ป้องกันการละเมิดลิขสิทธิ์: ต้องตรวจสอบไม่ให้เนื้อหาหรือภาพที่สร้างโดย AI มีลักษณะคัดลอกผลงาน (Plagiarism) หรือละเมิดสิทธิ์ในทรัพย์สินทางปัญญาของผู้อื่น
- รักษาความถูกต้องของภาพประกอบ: การใช้ AI ปรับแต่งภาพถ่ายทางวิทยาศาสตร์หรือแผนภูมิ ต้องทำเพื่อเพิ่มความคมชัดเท่านั้น ห้ามปรับแต่งจนความหมายทางวิชาการหรือข้อเท็จจริงคลาดเคลื่อน
จริยธรรมสำหรับกองบรรณาธิการ (Editorial Board)
- ใช้ดุลยพินิจของมนุษย์เป็นหลัก: กองบรรณาธิการสามารถใช้ AI ช่วยคัดกรองบทความเบื้องต้นได้ แต่การตัดสินใจรับหรือปฏิเสธการตีพิมพ์ ต้องมาจากดุลยพินิจของกองบรรณาธิการเท่านั้น
- รักษาความลับอย่างเคร่งครัด: ห้ามนำต้นฉบับบทความ (Manuscript) หรือข้อมูลที่ยังไม่ได้ตีพิมพ์ ป้อนเข้าสู่ระบบ AI สาธารณะ เพื่อป้องกันข้อมูลงานวิจัยรั่วไหล
- ตรวจสอบการเปิดเผยข้อมูล: กองบรรณาธิการมีหน้าที่ตรวจสอบให้ผู้นิพนธ์แสดงถ้อยแถลงการใช้ AI ในบทความอย่างโปร่งใสก่อนการตีพิมพ์
- จัดการข้อร้องเรียนอย่างเป็นธรรม: หากตรวจพบการใช้ AI ในทางที่ผิด (เช่น สร้างข้อมูลเท็จ) กองบรรณาธิการต้องดำเนินการสอบสวนและถอนถอนบทความตามขั้นตอนสากล
- ปรับปรุงนโยบายให้ทันสมัย: กองบรรณาธิการต้องติดตามแนวโน้มเทคโนโลยีและเกณฑ์จริยธรรมสากล เพื่อนำมาพัฒนานโยบายของวารสารให้เท่าทันสถานการณ์อยู่เสมอ
จริยธรรมสำหรับผู้ประเมินบทความ (Reviewers)
- ห้ามใช้ AI เขียนผลการประเมิน: ผู้ประเมินต้องจัดทำข้อเสนอแนะและรายงานการประเมินบทความด้วยความรู้และประสบการณ์ของตนเอง ห้ามใช้ AI เขียนรายงานแทน
- ไม่ละเมิดความลับของงานวิจัย: ห้ามป้อนข้อความ เนื้อหา หรือโครงร่างของบทความที่อยู่ระหว่างการประเมินเข้าไปในระบบ AI เพื่อสั่งให้สรุปความหรือแปลภาษา
- ประเมินด้วยความเป็นกลาง: การประเมินบทความต้องอยู่บนหลักการทางวิชาการและหลักฐานเชิงประจักษ์ ไม่ใช้ AI ช่วยจับผิดหรือประเมินด้วยอคติ
- ช่วยตรวจสอบความผิดปกติ: ผู้ประเมินควรแจ้งกองบรรณาธิการทันที หากพบข้อสงสัยว่าบทความมีการใช้ AI ในทางที่มิชอบ เช่น การอ้างอิงเอกสารที่ไม่มีอยู่จริง
- แจ้งข้อมูลการใช้เครื่องมือสนับสนุน: หากจำเป็นต้องใช้เครื่องมืออัตโนมัติหรือ AI เฉพาะทางในการช่วยทวนสอบสถิติหรือข้อมูล ต้องแจ้งให้กองบรรณาธิการทราบในรายงานการประเมิน
