ความหลากหลายทางสัณฐานและพันธุกรรมของแมงกะพรุนหลากสีชนิด Catostylus townsendi บริเวณชายฝั่งทะเล จังหวัดตราด และความเป็นไปได้ของการเกิดชนิดซ่อนเร้น
Main Article Content
บทคัดย่อ
แมงกะพรุนหลากสีที่พบสะพรั่งบริเวณชายฝั่งทะเล จังหวัดตราด ถูกจำแนกเป็นชนิด Catostylus townsendi จากข้อมูลสัณฐานเพียงอย่างเดียว และในปัจจุบันมีการศึกษาพันธุกรรมของแมงกะพรุนชนิดนี้เพิ่มมากขึ้น ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการยืนยันชนิดและศึกษาความเชื่อมโยงของพันธุกรรม การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อยืนยันชนิดและตรวจสอบความเชื่อมโยงของพันธุกรรมในแมงกะพรุนหลากสีที่พบในประเทศไทยกับพื้นที่อื่น โดยการวิเคราะห์ลักษณะสัณฐานร่วมกับข้อมูลลำดับนิวคลีโอไทด์บริเวณยีน COI (cytochrome c oxidase subunit I) และตรวจสอบระยะห่างทางพันธุกรรมและความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการ การศึกษาลักษณะสัณฐานของแมงกะพรุน 21 ตัวอย่าง ซึ่งเป็นตัวแทนของแมงกะพรุน 7 กลุ่ม ตามความผันแปรของสีบนลำตัวและหนวด จากบริเวณหาดคลองสน ตำบลแหลมกลัด อำเภอเมือง จังหวัดตราด พบแมงกะพรุน 7 กลุ่ม มีลักษณะสัณฐานที่จำเป็นต่อการจำแนกชนิด ได้แก่ ความยาวของหนวดรอบปาก จำนวนและขนาดของริ้วขอบร่ม และรูปร่างของอวัยวะรับความรู้สึกคล้ายกัน จัดเป็นชนิด C. townsendi การศึกษาลำดับนิวคลีโอไทด์บริเวณยีน COI ของแมงกะพรุน 18 ตัวอย่าง พบความแตกต่างของลำดับนิวคลีโอไทด์น้อย สอดคล้องกับค่าเฉลี่ยของระยะห่างทางพันธุกรรม (K2P) (0.19±0.09%) การศึกษาความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการโดยการสร้างแผนผังความสัมพันธ์ด้วยวิธี maximum likelihood พบแมงกะพรุนหลากสีอยู่ในกลุ่มวิวัฒนาการเดียวกับแมงกะพรุนชนิดเดียวกันจากบริเวณตะวันออกของทะเลจีนใต้ ด้วยค่าความเชื่อมั่น 100 เปอร์เซนต์ ผลการศึกษาลักษณะสัณฐานร่วมกับข้อมูลทางพันธุกรรมยืนยันการจำแนกชนิดแมงกะพรุนหลากสี และแสดงให้เห็นถึงความเป็นไปได้ของการเกิดชนิดซ่อนเร้นในขอบเขตการแพร่กระจายของแมงกะพรุนชนิดนี้ ซึ่งมีความสำคัญต่อการประเมินความหลากหลายและการอนุรักษ์ทรัพยากรทางชีวภาพ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารเกษตรพระจอมเกล้า
เอกสารอ้างอิง
Abboud, S. S., Gómez-Daglio, L., & Dawson, M. N. (2018). A global estimate of genetic and geographic differentiation in macromedusae-implications for identifying the causes of jellyfish blooms. Marine Ecology Progress Series, 591(1), 199-216. https://doi.org/10.3354/meps12521
Altschul, S. F., Gish, W., Miller, W., Myers, E. W., & Lipman, D. J. (1990). Basic local alignment search tool. Journal of Molecular Biology, 215(3), 403-410.
Bayha, K. M., & Dawson, M. N. (2010). New family of allomorphic jellyfishes, Drymonematidae (Scyphozoa, Discomedusae), emphasizes evolution in the functional morphology and trophic ecology of gelatinous zooplankton. Biological Bulletin, 219(1), 249-267.
Browne, J. G., & Kingsford, M. J. (2005). A commensal relationship between the scyphozoan medusae Catostylus mosaicus and the copepod Paramacrochiron maximum. Marine Biology, 146(6), 1157-1168.
Dawson, M. N. (2005). Cyanea capillata is not a cosmopolitan jellyfish, morphological and molecular evidence for C. annaskala and C. rosea (Scyphozoa: Semaeostomeae: Cyaneidae) in south-eastern Australia. Invertebrate Systematics, 19(4), 361-370.
Dawson, M. N., & Jacobs, D. K. (2001). Molecular evidence for cryptic species of Aurelia aurita (Cnidaria, Scyphozoa). Biological Bulletin, 200(1), 92-96.
Dong, Z., Liu, Z., & Liu, D. (2015). Genetic characterization of the scyphozoan jellyfish Aurelia spp. in Chinese coastal waters using mitochondrial markers. Biochemical Systematics and Ecology, 60(1), 15-23. https://doi.org/10.1016/j.bse.2015.02.018.
Folmer, O., Black, M., Hoeh, W., Lutz, R., & Vrijenhoek, R. (1994). DNA primers for amplification of mitochondrial cytochrome c oxidase subunit I from diverse metazoan invertebrates. Molecular Marine Biology and Biotechnology, 3(5), 294-299.
Gómez-Daglio, L., Hayati, R., Coleman, T., Han, Y.-M., Muzaki, F., Aunurohim, de Bellard, M. E., & Saptarini, D. (2022). Species composition of Discomedusae jellyfish (Scyphozoa) in the coastal waters of Eastern Surabaya, East Java. Marine Biodiversity, 52(1), 23. https://doi.org/10.1007/s12526-021-01253-1.
Hamaguchi, Y., Iida, A., Nishikawa, J., & Hirose, E. (2021). Umbrella of Mastigias papua (Scyphozoa: Rhizostomeae: Mastigiidae): hardness and cytomorphology with remarks on colors. Plankton and Benthos Research, 16(3), 221-227. https://doi.org/10.3800/pbr.16.221.
Hashim, A. R., Kamaruddin, S. A., Buyong, F., Nazir, E. N. M., Che Ismail, C.-Z., Tajam, J., Abdullah, A. L., Azis, T. M. F., & Anscelly, A. (2023). Jellyfish blooming: Are we responsible? In Proceedings of ICAN International Virtual Conference 2022 (IIVC2022), pp. 51-60. Universiti Teknologi MARA.
Hebert, P. D., Cywinska, A., Ball, S. L., & deWaard, J. R. (2003). Biological identifications through DNA barcodes. In Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 270(1512), 313–321. https://doi.org/10.1098/rspb.2002.2218.
Holst, S., & Laakmann, S. (2013). Morphological and molecular discrimination of two closely related jellyfish species, Cyanea capillata and C. lamarckii (Cnidaria, Scyphozoa), from the northeast Atlantic. Journal of Plankton Research, 36(1), 48-63. http://doi.org/10.1093/plankt/fbt093.
Holland, B. S., Dawson, M. N., Crow, G. L., & Hofmann, D. K. (2004). Global phylogeography of Cassiopea (Scyphozoa: Rhizostomeae): molecular evidence for cryptic species and multiple invasions of the Hawaiian Islands. Marine Biology, 145(1), 1119–1128. https://doi.org/10.1007/s00227-004-1409-4.
Huang, X., & Madan, A. (1999). CAP3: A DNA sequence assembly program. Genome Research, 9(1), 868-877.
Kramp, P. L. (1961). Synopsis of the medusae of the world. Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom, 40(1), 7-382.
Kumar, S., Stecher, G., Suleski, M., Sanderford, M., Sharma, S., & Tamura, K. (2024). MEGA12: Molecular evolutionary genetic analysis version 12 for adaptive and green computing. Molecular Biology and Evolution, 41(12), msae263. https://doi.org/10.1093/molbev/msae263.
Lawley, J. W., Gamero-Mora, E., Maronna, M. M., Chiaverano, L. M., Stampar, S. N., Hopcroft, R. R., Collins, A. G., & Morandini, A. C. (2021). The importance of molecular characters when morphological variability hinders diagnosability: systematics of the moon jellyfish genus Aurelia (Cnidaria: Scyphozoa). PeerJ, 9(1), e11954. https://doi.org/10.7717/peerj.11954.
Lind, C. E., Evans, B. S., Elphinstone, M. S., Taylor, J. J. U., & Jerry, D. R. (2012). Phylogeography of a pearl oyster (Pinctada maxima) across the Indo-Australian Archipelago: evidence of strong regional structure and population expansions but no phylogenetic breaks. Biological Journal of the Linnean Society, 107(3), 632–646. https://doi.org/10.1111/j.1095-8312.2012.01960.x.
Lourie, S. A., Green, D. M., & Vincent, A. C. J. (2005). Dispersal, habitat differences, and comparative phylogeography of Southeast Asian seahorses (Syngnathidae: Hippocampus). Molecular Ecology, 14(4), 1073-1094.
Lynam, C. P., Gibbons, J., Axelsen, B. E., Sparks, C. A. J., Coetzee, J., Heywood, B. G., & Brierley, A. S. (2006). Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem. Current Biology, 16(19), R492-R493.
Marine and Coastal Resources, and Mangrove Research and Development Institute. (2015). A Study Guide of Jellyfish Diversity in Thai Waters. Department of Marine and Coastal Resources. (in Thai).
MGR Online. (2013). Thousands of Remarkable Colorful Jellyfish Floating on the Water Surface in Trat Province. Retrieved from: https://mgronline.com/travel/detail/9560000134387. (in Thai).
Mianzan, H. W., & Cornelius, P. (1999). Cubomedusae and Scyphomedusae. In Boltovskoy, D. (Ed.), South Atlantic Zooplankton, Volume 1, pp. 513-559. Backhuys.
Moura, C. J., Ropa, N., Magalhães, B. I., & Gonçalves, J. M. (2022). Insight into the cryptic diversity and phylogeography of the peculiar fried egg jellyfish Phacellophora (Cnidaria, Scyphozoa, Ulmaridae). PeerJ, 10(1), e13125. https://doi.org/10.7717/peerj.13125.
Nation Thailand. (2024). Multi-coloured Jellyfish are the Talk of the Town in Trat Province. Retrieved from: https://www.nationthailand.com/blogs/life/travel/40042062/.
Panithanarak, T., & Taleb, S. (2017a). Identification of Colorful Jellyfish in the Coast of Trat Province based on Morphological and Genetic Data. (BUU Publication No.2562_012). Burapha University. (in Thai).
Panithanarak, T., & Taleb, S. (2017b). Morphology and genetic variation of colorful jellyfish in the coast of Trat Province. In Proceedings of the 8th Algae and Plankton National Conference, pp. 153-163. Burapha University. (in Thai).
Pattaya Mail. (2024). Tourists Flock to see Colorful Jellyfish in Ban Khlong Son Beach, Trat Province. Retrieved from: https://www.pattayamail.com/latestnews/news/tourists-flock-to-see-colorful-jellyfish-in-ban-khlong-son-beach-trat-boosting-local-incomes-474855.
Purcell, J. E., Uye, S.-I., & Lo, W.-T. (2007). Anthropogenic causes of jellyfish blooms and their direct consequences for humans: a review. Marine Ecology Progress Series, 350(1), 153-174.
Rahayu, S. R., Muchlisin Zainal, A., Fadli, N., Rizal, S., Raza, I., Lazuardi, M. I., Razi, N. M., Handayani, L. S., & Nur Firman, M. (2024). Phylogeography pattern of Lutjanus bengalensis (bloch, 1790) in Indonesia waters and South China Sea. BIO Web of Conferences, 87(1), 03031. http://doi.org/10.1051/bioconf/20248703031.
Ranson, G. (1949). Resultats Scientifiques des Croisieres du Navire-ecole Belge ''Mercator'' Meduses. Mem Mus Royal d'histoire naturelle de Belgique, 33(2), 121–158.
Richardson, A. J., Bakun, A., Hays, G. C., & Gibbons, M. J. (2009). The jellyfish joyride: causes, consequences and management responses to a more gelatinous future. Trends in Ecology and Evolution, 24(6), 312-322.
Richmond, M. (1997). A Guide to the Seashores of Eastern Africa and the Western Indian Ocean Islands. Sida/Department for Research Cooperation, SAREC.
Rizman-Idid, M., Farrah-Azwa, A. B., & Chong, V. C. (2016). Preliminary taxonomic survey and molecular documentation of jellyfish species (Cnidaria: Scyphozoa and Cubozoa) in Malaysia. Zoological Studies, 55(1), e35. https://doi.org/10.6620/ZS.2016.55-35.
Rozas, J., Ferrer-Mata, A., Sánchez-DelBarrio, J. C., Guirao-Rico, S., Librado, P., Ramos-Onsins, S. E., & Sánchez-Gracia, A. (2017). DnaSP v6: DNA sequence polymorphism analysis of large datasets. Molecular Biology and Evolution, 34(12), 3299-3302.
Stiasny, G. (1921). Mittheilungen uber Scyphomedusen I. Zoologische mededeelingen, 6(12), 109–114.
Sullivan, J. (2005). Maximum-likelihood methods for phylogeny estimation. Methods in Enzymology, 395(1), 757–779. https://doi.org/10.1016/S0076-6879(05)95039-8.
Tamura, K. (1992). Estimation of the number of nucleotide substitutions when there are strong transition-transversion and G+C-content biases. Molecular Biology and Evolution, 9(4), 678–687. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.molbev.a040752
TNA. (2024). A Million Colorful Jellyfish Draw Tourists to Trat Province. Retrieved from: https://today.line.me/th/v3/article/eLg8njg. (in Thai).
Voris, H. K. (2000). Maps of Pleistocene sea levels in Southeast Asia: shorelines, river systems and time durations. Journal of Biogeography, 27(5), 1153–1167.
WoRMS Editorial Board. (2025). WoRMS Taxon Details: Catostylus Agassiz, 1862. Retrieved from: https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=135254.
