การคัดเลือกพันธุ์ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมที่เหมาะสมต่อการปลูกถี่โดยใช้ Restricted Smith Index ในการเปรียบเทียบเบื้องต้น
Main Article Content
บทคัดย่อ
ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เป็นพืชเศรษฐกิจที่มีความสำคัญของประเทศไทย แต่ปริมาณผลผลิตยังไม่เพียงพอต่อความต้องการใช้ภายในประเทศ การเพิ่มความหนาแน่นของต้นต่อหน่วยพื้นที่อาจทำให้ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์บางพันธุ์ให้ผลผลิตสูงขึ้น งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อคัดเลือกพันธุ์ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมที่เหมาะสมกับสภาพปลูกถี่ โดยใช้ดัชนีการคัดเลือกแบบกำหนดค่าน้ำหนักเฉพาะ (Restricted Smith Index) โดยลักษณะทางการเกษตรที่ใช้ในการคัดเลือก 12 ลักษณะ ได้แก่ ผลผลิต ช่วงห่างระหว่างวันสลัดละอองเกสรและวันออกไหม สัดส่วนความสูงฝักต่อความสูงต้น เปอร์เซ็นต์ต้นล้ม เปอร์เซ็นต์ต้นหัก เปอร์เซ็นต์ฝักเสีย จำนวนฝักต่อต้น เปอร์เซ็นต์การกระเทาะ ความชื้นเมล็ดขณะเก็บเกี่ยว คะแนนลักษณะต้น คะแนนลักษณะฝัก และการติดเมล็ดที่ปลายฝัก โดยใช้ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมจำนวน 115 คู่ผสม และพันธุ์การค้า 5 พันธุ์ ดำเนินการภายใต้สภาพปลูกถี่ (70x15 ซม., 15,238 ต้น/ไร่) ณ ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ ในฤดูแล้ง ปี พ.ศ. 2568 โดยใช้แผนการทดลองแบบ 12 × 10 alpha lattice จำนวน 2 ซ้ำ ผลการวิเคราะห์พบว่า ดัชนีการคัดเลือกแบบกำหนดค่าน้ำหนักเฉพาะสามารถคัดเลือกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมที่มีลักษณะดีเด่นในสภาพปลูกถี่ได้จำนวน 22 คู่ผสม และพันธุ์การค้า 2 พันธุ์ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมที่มีค่า RSI สูงสุด 3 อันดับแรก ได้แก่ NSX242048 Pac789 และ NSX242034 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 1,603-1,633 กิโลกรัมต่อไร่ มีช่วงห่างระหว่างวันสลัดละอองเกสรและวันออกไหมใกล้ศูนย์ (0) และมีจำนวนฝักต่อต้นประมาณ 1 ฝักต่อต้น แสดงถึงประสิทธิภาพในการผสมเกสรและการติดฝักที่ดีภายใต้สภาพปลูกถี่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมที่ผ่านการคัดเลือกให้ผลผลิตเฉลี่ยสูงกว่าค่าเฉลี่ยของการทดลอง 141 กิโลกรัมต่อไร่ และมีการตอบสนองทางพันธุกรรม 136 กิโลกรัมต่อไร่ ผลการศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า RSI สามารถใช้คัดเลือกลักษณะสำคัญหลายลักษณะพร้อมกันได้อย่างเป็นระบบ ช่วยให้สามารถคัดเลือกพันธุ์ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมที่มีศักยภาพในการให้ผลผลิตสูง มีลักษณะทางการเกษตรดี และสามารถปรับตัวได้ดีภายใต้สภาพปลูกถี่อย่างมีประสิทธิภาพ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารเกษตรพระจอมเกล้า
เอกสารอ้างอิง
Bänzinger, M., Edmeades, G. O., Beck, D., & Bellon, M. R. (2000). Breeding for Drought and Nitrogen Stress Tolerance in Maize: From Theory to Practice. International Maize and Wheat Improvement Center (CIMMYT).
Bolaños, J., & Edmeades, G. O. (1996). The importance of the anthesis-silking interval in breeding for drought tolerance in tropical maize. Field Crops Research, 48(1), 65-80. https://doi.org/10.1016/0378-4290(96)00036-6.
Borrás, L., & Otegui, M. E. (2001). Maize kernel weight response to post flowering source–sink ratio. Crop Science, 41(6), 1816-1822. https://doi.org/10.2135/cropsci2001.1816.
Céron-Rojas, J. J., & Crossa, J. (2018). Linear Selection Indices in Modern Plant Breeding. Springer Nature.
Cheng, F., Du, X., Liu, M., Jin, X., & Cui, Y. (2011). Lodging of summer maize and the effects on grain yield. Journal of Maize Sciences, 19(1), 105–108. http://www.ymkx.com.cn/jms/article/abstract/20110123?st=search.
Department of Agriculture. (2025). High-profit Maize Cultivation after Rice. Retrieved from: https://www.doa.go.th/fcri/wp-content/uploads/2024/01/2-KMข้าวโพดหลังนา62-สวพ.2.pdf. (in Thai).
Department of Agriculture. (2023). Guidelines for Preparing Documentation for the Submission of Certified and Recommended Varieties. Department of Agriculture. (in Thai).
Dong, Y., Feng, Z., Li, T., Farhan, A., Tian, X., Lao, Y., Duan, Y., Si, L., Zhang, X., Xue, J., & Xu, S. (2022). Performance and stability of yield in response to plant density, year and location in maize hybrids of Northwest China. Technology in Agronomy, 2(1), 3. https://doi.org/10.48130/TIA-2022-0003.
Duvick, D. N., & Cassman, K. G. (1999). Post–green revolution trends in yield potential of temperate maize in the North‐Central United States. Crop Science, 39(6), 1622-1630. https://doi.org/10.2135/cropsci1999.3961622x.
Edmeades, G. O., & Daynard, T. B. (1979). The development of plant-to-plant variability in maize at different planting densities. Canadian Journal of Plant Science, 59(3), 561-576. https://doi.org/10.4141/cjps79-095.
Hazel, L. N. (1943). The genetic basis for constructing selection indexes. Genetics, 28(6), 476-490.
Hammer, G. L., Dong, Z., McLean, G., Doherty, A., Messina, C., Schussler, J., Zinselmeier, C., Paszkiewicz, S., & Cooper, M. (2009). Can changes in canopy and/or root system architecture explain historical maize yield trends in the US Corn Belt?. Crop Science, 49(1), 299-312. https://doi.org/10.2135/cropsci2008.03.0152.
Liu, S., Song, F., Liu, F., Zhu, X., & Xu, H. (2012). Effect of planting density on root lodging resistance and its relationship to nodal root growth characteristics in maize (Zea mays L.). Journal of Agricultural Science, 4(12), 182–189. http://doi.org/10.5539/jas.v4n12p182.
Maddonni, G. A., & Otegui, M. E. (2006). Intra-specific competition in maize: Contribution of extreme plant hierarchies to grain yield, grain yield components and kernel composition. Field Crops Research, 97(2-3), 155-166.
Nantachot, C., Thaitad, S., & Kerdsri, C. (2025). Selection of maize hybrids for high yield and tolerance to high plant density using Smith’s selection index. In Proceedings of the 41st National Corn and Sorghum Conference, pp. 159-165. Department of Agriculture, Thailand. (in Thai).
Mastrodomenico, A. T., Haegele, J. W., Seebauer, J. R., & Below, F. E. (2018). Yield stability differs in commercial maize hybrids in response to changes in plant density, nitrogen fertility, and environment. Crop Science, 58(1), 230-241.
Office of Agricultural Economics. (2024). Production and Marketing Situation. Retrieved from: https://www.opsmoac.go.th/chumphon-dwl-files-471091791226. (in Thai).
Reuters. (2025). Thailand will Cut Tariffs on U.S. Corn Imports, Minister Says. Retrieved from https://www.reuters.com/markets/commodities/thailand-will-cut-tariffs-us-corn-imports-minister-says-2025-04-11/.
Rosielle, A. A., & Frey, K. J. (1975). Application of Restricted Selection Indices for Grain Yield Improvement in Oats. Crop Science, 15(4), 544-547. https://doi.org/10.2135/cropsci1975.0011183X001500040028x.
Shao, H., Xia, T., Wu, D., Chen, F., & Mi, G. (2018). Root growth and root system architecture of field-grown maize in response to high planting density. Plant and Soil, 430(1/2), 395-411.
Singamsetti, A., Zaidi, P. H., Seetharam, K., Vinayan, M. T., Olivoto, T., Mahato, A., Madankar, K., Kumar, M., & Shikha, K. (2023). Genetic gains in tropical maize hybrids across moisture regimes with multi-trait-based index selection. Frontiers in Plant Science, 14(1), 1147424.
Smith, H. F. (1936). A discriminant function for plant selection. Annals of Eugenics, 7(3), 240-250.
Thai Feed Mill Association. (2024). Feed Business Magazine, Issue 216. Retrieved from: https://www.thaifeedmill.org/ipages/flipbook/27. (in Thai).
Thiraphon, R. (1996). Corn. Kasetsart University. (in Thai).
Thiraphon, R. (2025). Corn On-farm Research. Kasetsart University. (in Thai).
Zhao, J. R., Wang, R. H. (2009). Factors promoting the steady increase of American maize production and their enlightenments for China. Journal of Maize Sciences, 17(5), 156–159. http://www.ymkx.com.cn/jms/article/abstract/20090538.
