ปริมาณการใช้น้ำของกาแฟพันธุ์อะราบิกาภายใต้สภาพร่มเงาต่างกันในช่วงแล้ง

วรพล  ปัญจาสุธารส; วิชญ์ภาส  สังพาลี; วิสูตร  อาสนวิจิตร; สุทธิพงษ์  ศรีฉัตรใจ; อุมารินทร์  อ้ายตุ๋ย; วาสนา  วิรุญรัตน์

ผู้แต่ง

วรพล ปัญจาสุธารส หลักสูตรเกษตรศาสตร์ คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชียงใหม่
วิชญ์ภาส สังพาลี หลักสูตรเกษตรศาสตร์ คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชียงใหม่
วิสูตร อาสนวิจิตร วิทยาลัยเทคโนโลยีและสหวิทยาการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนาเชียงใหม่ เชียงใหม่
สุทธิพงษ์ ศรีฉัตรใจ หลักสูตรเกษตรศาสตร์ คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชียงใหม่
อุมารินทร์ อ้ายตุ๋ย กลุ่มวิจัยวิทยาศาสตร์กาแฟ คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชียงใหม่
วาสนา วิรุญรัตน์ หลักสูตรเกษตรศาสตร์ คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชียงใหม่ https://orcid.org/0009-0001-6310-9690

คำสำคัญ:

กาแฟ, อะราบิกา , ปริมาณการใช้น้ำ , การคายระเหยน้ำ , การเคลื่อนที่ของน้ำในต้นพืช

บทคัดย่อ

การศึกษาปริมาณการใช้น้ำของกาแฟพันธุ์ อะราบิกา (Coffea arabica L.) ภายใต้สภาพแวดล้อมที่มีร่มเงาแตกต่างกันในช่วงฤดูแล้ง ดำเนินการทดลองระหว่างวันที่ 22–28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2567 ณ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ กาแฟอายุ 3 ปี ปลูกในกระถางขนาด 30 ลิตร จำนวน 4 ต้น (1 ต้นต่อกระถาง) แบ่งเป็นใต้แสลนพรางแสง 50% และกลางแจ้ง อย่างละ 2 ต้น ต้นกาแฟอยู่ในช่วงพัฒนาตาดอก (bud growth stage) ซึ่งเป็นระยะที่ตอบสนองต่อการให้น้ำอย่างชัดเจน ติดตั้งหัววัดอัตราการไหลของน้ำในลำต้น (sap flow) และเก็บข้อมูลสภาพอากาศด้วยสถานีอัตโนมัติ เพื่อคำนวณค่าการใช้น้ำของพืช (ETc) ค่าการคายระเหยอ้างอิง (ETo) และค่าสัมประสิทธิ์พืช (Kc) รายวัน โดยมีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาปริมาณ การใช้น้ำของกาแฟพันธุ์อะราบิกาในช่วงฤดูแล้งภายใต้สภาพแวดล้อมที่มีร่มเงาแตกต่างกัน โดยใช้เทคนิคการวัดอัตราการไหลของน้ำในลำต้น (sap flow) 2) เพื่อหาค่าสัมประสิทธิ์พืช (Kc) สำหรับใช้ในการวางแผนจัดการน้ำอย่างแม่นยำในช่วงฤดูแล้ง และ 3) เพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างค่าความต่างศักย์ไอระเหย (VPD) กับค่าการคายระเหยอ้างอิง (ETo) และปริมาณการใช้น้ำจริงของพืช (ETc) ผลการทดลองพบว่า ต้นที่ปลูกกลางแจ้งมีค่า ETc เฉลี่ย 2.15 ลิตร/ต้น/วัน และ Kc เฉลี่ย 1.39 ขณะที่ใต้ร่มเงามีค่า ETc เฉลี่ย 1.06 ลิตร/ต้น/วัน และ Kc เฉลี่ย 0.61 ความสัมพันธ์ระหว่าง VPD กับ ETo มีค่า R²=0.934 ส่วนระหว่าง VPD กับ ETc มีค่า R²=0.526 สะท้อนให้เห็นถึงกลไกการควบคุมการคายน้ำของพืชที่ตอบสนองต่อสภาพแวดล้อม ผลที่ได้สามารถนำไปใช้วางแผนจัดการน้ำอย่างแม่นยำในระบบการปลูกกาแฟ โดยเฉพาะช่วงกระตุ้นตาดอกในฤดูแล้ง

เอกสารอ้างอิง

Allen, R.G., L.S. Pereira, D. Raes and M. Smith. 1998. Crop evapotranspiration: guidelines for computing crop water requirements (FAO Irrigation and Drainage Paper No. 56) FAO. Retrieved from https://www.fao.org/3/x0490e/x0490e00.htm

Carr, M.K.V. 2001. The water relations and irrigation requirements of coffee. Experimental Agriculture 37 (1): 1–36. https://doi.org/10.1017/S0014479701001017

DaMatta, F.M., C.P. Ronchi, M. Maestri and R.S. Barros 2007. Ecophysiology of coffee growth and production. Brazilian Journal of Plant Physiology 19(4): 485–510. https://doi.org/10.1590/S1677-04202007000400014

Department of Agricultural Extension. 2023. Arabica Coffee Production Manual Bangkok: Ministry of Agriculture and Cooperatives. 31 p. [in Thai].

Kunjet, S., S. Yamuangmorn and P. Theerakulpisut. 2020. Sap flow and stomatal conductance of durian trees under different irrigation regimes. Kasetsart Journal - Natural Science 54(5): 647–656.

Nation Thailand. 2024. Thailand’s coffee import statistics rise 12%. Retrieved from https://www.nationthailand.com

Office of Agricultural Economics. 2023. Agricultural production statistics: coffee. Ministry of Agriculture and Cooperatives. Retrieved from http://www.oae.go.th/

Thai Meteorological Department. 2023. Monthly climate summary. Retrieved from http://www.tmd.go.th

Van Asten, P.J.A., L.W.I. Wairegi, D. Mukasa and N.O. Uringi. 2011. Agronomic and economic benefits of coffee–banana intercropping in Uganda’s smallholder farming systems. Agricultural Systems 104 (4): 326–334. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2010.12.004

Wintgens, J.N. 2012. The Coffee Plant. pp. 1–24 In Wintgens, J.N. (ed.). Coffee: Growing, Processing, Sustainable Production: A Guidebook for Growers, Processors, Traders, and Researchers. Weinheim: Wiley-VCH.