การส่งเสริมกัญชงเป็นพืชทางเลือกเพื่อบรรเทาปัญหาไฟป่าและเสริมสร้างรายได้: กรอบแนวคิดการออกแบบเชิงนโยบายจังหวัดแม่ฮ่องสอน
คำสำคัญ:
โมเดลเศรษฐกิจ BCG , การบรรเทาปัญหาไฟป่า , การส่งเสริมปลูกกัญชง , จังหวัดแม่ฮ่องสอนบทคัดย่อ
พื้นที่ภาคเหนือของประเทศไทยโดยเฉพาะจังหวัดแม่ฮ่องสอน ยังคงเผชิญกับภาวะวิกฤตทางสังคมและสิ่งแวดล้อมที่มาจากไฟป่า งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเสนอแนวทางการออกแบบเชิงนโยบาย โดยบูรณาการกัญชงอุตสาหกรรม (Cannabis sativa L.) ร่วมกับระบบส่งเสริมการเกษตร สู่มาตรการบรรเทาปัญหาของการเผาเพื่อเตรียมพื้นที่เพาะปลูก ซึ่งได้สำรวจ 200 ครัวเรือนใน 3 ชุมชน มีการสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่มผู้มีส่วนได้เสียและการสังเกตชุมชน พบว่าไฟป่าสร้างผลกระทบชัดเจนต่อวิถีการดำรงชีวิต สุขภาพ และสิ่งแวดล้อม แต่มาตรการควบคุมในระดับจังหวัดยังไม่เพียงพอ ซึ่งผลิตภัณฑ์จากกัญชงมีศักยภาพสูงที่ครอบคลุมหลายมิติ เสริมสร้างรายได้และมูลค่าเพิ่มแก่ชุมชน โดยมีผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุนระยะเริ่มต้น (SROI, 2.5:1) ที่ชี้ถึงประโยชน์ทางเศรษฐกิจและสังคมว่าอยู่ในระดับน่าพึงพอใจ ดังนั้น จึงเป็นแนวทางสนับสนุนการออกแบบเชิงนโยบายของจังหวัด เพื่อการตัดสินใจในงานส่งเสริมการเกษตรให้ตรงเป้าหมาย สามารถเปลี่ยนผ่านได้อย่างยั่งยืนและมีความยืดหยุ่น นำไปสู่เศรษฐกิจฐานชีวภาพระดับชุมชนพื้นที่สูงของจังหวัดแม่ฮ่องสอน
เอกสารอ้างอิง
Adom, R.K., T. Makananisa and M.D. Simatele. 2024. Assessing social, economic and environmental challenges of veld fires in South Africa: a case study of Capricorn District Municipality in Limpopo Province. Journal of Sustainable Forestry 43(6–10): 129–152. https://doi.org/10.1080/10549811.2024.2448028
Basset, F. and F. Giarè. 2021. The sustainability of social farming: a study through the Social Return on Investment methodology (SROI). Rivista Di Economia Agraria 76(2): 45–55. https://doi.org/10.36253/rea-13096
Cochran, W.G. 1977. Sampling Techniques. 3rd Ed. New York: John Wiley & Sons. 428 p.
Farinon, B., R. Molinari, L. Costantini and N. Merendino. 2020. The seed of industrial hemp (Cannabis sativa L.): Nutritional quality and potential functionality for human health and nutrition. Nutrients 12(7): 1935. https://doi.org/10.3390/nu12071935 PMID: 32610691; PMCID: PMC7400098
Field, A. 2018. Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics. 5th ed. Florida: SAGE Publications. 1,070 p.
Fragoso, J. P. 2018. Developing viable, adjustable strategies for planning and management: a methodological approach. Land Use Policy 77: 730–737. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2018.06.012
Hussein, F. and K. Alhebsi. 2025. Adaptive reuse of cultural heritage sites: a strategy for circular economy. Sustainability 17(14): 6403. https://doi.org/10.3390/su17146403
Kumar, I., M. Muhammad and S. Nawaz. 2024. Potential of establishing industrial hemp value chains in Northern Australia. Electronic Journal of Structural Engineering 24: 17–22. https://doi.org/10.56748/ejse.24539
Mistry, M., S. Turumella, V. Prajapati and B.Z. Dholakiya. 2025. Harnessing hemp seed oil for a circular bioeconomy: a data-driven exploration of sustainable applications for next-generation industries. Bioresource Technology Reports 30: 102126. https://doi.org/10.1016/j.biteb.2025.102126
Montellano López, J. 2023. NBSOIL theory of change: initial outline (Deliverable D5.1/7.1). NBSOIL Project, Horizon Europe (Grant Agreement No. 101091246). Retrieved from https://nbsoil.eu/wp-content/uploads/2025/05/NBSOIL-D7_1.pdf
Moore, V., E. Fratz, D. Baltensperger, S. Ellison, H. Grab, L. Sosnoskie, D. Suchoff and D. Vergara. 2025. Building a resilient organic hemp industry: survey and focus groups assess research, extension, and education needs. Agrosystems, Geosciences & Environment 8: e70018. https://doi.org/10.1002/agg2.70018
Naklungka, K., S. Caichompoonoppakul, S. Teersuwan, C. Boonnak and S. Napatalung. 2023. Social return on investment of the biodiversity offset action plan of Khung Bangkachao, Thailand. Asian Political Science Review 7(1): 18–26. https://doi.org/10.14456/apsr.2023.2
National Science and Technology Development Agency, NSTDA. 2021. Strategic plan for driving Thailand's development with the BCG Economy Model 2021–2030. Retrieved from https://www.nstda.or.th/en/images/pdf/bcg_action_plan.pdf
Panturee, W. 2024. Hemp products development: culture landscape of the Hmong ethnic group, Phop Phra District, Tak Province. Pathumthani University Academic Journal 16(1): 54–68.
Pongwiritthon, K., W. Panturee, C. Honglertsakul and P. Asakan. 2024. Assessing the social return on investment of the hemp innovation development project on the cultural capital of the Hmong ethnicity in the Phop Phra District of Tak Province. Economics and Business Administration Journal, Thaksin University 16(4): 23–40 https://doi.org/10.55164/ecbajournal.v16i4.267225
Singh, A. 2024. Forest fire causes, impacts and management: a comprehensive review. Futuristic Trends in Agriculture Engineering & Food Sciences 3(2023): 5–20. https://www.doi.org/10.58532/V3BCAG8P2CH1
Sukmawati, F., M. Mahsun, M. Shohib, A. Zahroh, and S. Syuhud. 2025. Participatory transformation: SOAR analysis of the learning process in elementary Madrasahs. At-Thullab Jurnal Pendidikan Guru Madrasah Ibtidaiyah 9(2): 216–234. https://doi.org/10.30736/atl.v9i2.2445.
Talukdar, N.R., F. Ahmad, L. Goparaju, P. Choudhury, A. Qayum and J. Rizvi. 2024. Forest fire in Thailand: spatio-temporal distribution and future risk assessment. Natural Hazards Research 4(1): 87–96. https://doi.org/10.1016/j.nhres.2023.12.007
Thacker, F.E.N., M.C. Ribau, H. Bartholomeus, and C.R. Stoof. 2023. What is a fire resilient landscape? Towards an integrated definition. Ambio 52(10): 1592–1602. https://doi.org/10.1007/s13280-023-01891-8
Thai Food and Drug Administration (Thai FDA). 2024. Guideline of importation for personal use. (Note on cannabis/hemp products). Retrieved from https://en.fda.moph.go.th/
UNCTAD. 2022. Commodities at a glance: special issue on industrial hemp – overview. Retrieved from https://unctad.org/system/files/official-document/ditctsce2022d1_overview_en.pdf.
Wongvilarat, S. 2025. Developing innovations leveraging the cultural capital of the Hmong ethnic group in Phop Phra District Tak Province. Journal of Posthumanism 5(7): 2428–2439. https://doi.org/10.63332/joph.v5i7.3067
World Health Organization. 2021. WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Retrieved from https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/551b515e-2a32-4e1a-a58c-cdaecd395b19/content
Yadav, S., T. Somorin and A. Sikka. 2026. A DPSIR (drivers, pressures, state, impact, and responses) framework for nature-positive atlas. Colombo: International Water Management Institute (IWMI). Retrieved from https://cgspace.cgiar.org/items/5155249a-b953-449f-a62f-f82b42bba23c
Yildiz, Y., Y. Duchaine and Z. Ergin. 2025. Analytical methods for determining the peroxide value of hemp seed (Cannabis sativa L.) oil. Advances in Image and Video Processing 13(4): 364–369. https://doi.org/10.14738/aivp.1304.19265
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
