ไขปริศนาผลกระทบและความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อการผลิตข้าวนาปี ในเขตชลประทาน: กรณีศึกษาทางเศรษฐมิติจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย

ธนากร  แสนสาร; นิโรจน์  สินณรงค์; วราภรณ์  นันทะเสน; เก  นันทะเสน

doi:10.14456/jare-mju.2025.56

ผู้แต่ง

ธนากร แสนสาร สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์ประยุกต์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชียงใหม่
นิโรจน์ สินณรงค์ สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์ประยุกต์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชียงใหม่
วราภรณ์ นันทะเสน สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์ประยุกต์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชียงใหม่
เก นันทะเสน สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์ประยุกต์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชียงใหม่

DOI:

https://doi.org/10.14456/jare-mju.2025.56

คำสำคัญ:

การผลิตข้าวนาปี, การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ, ผลกระทบและความเสี่ยง, ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, วิธีกำลังสองน้อยที่สุดทั่วไปแบบเป็นไปได้ , การวิเคราะห์เศรษฐมิติด้วยข้อมูลพาแนล

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลกระทบและความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อการผลิตข้าวนาปีในเขตชลประทานในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย การวิเคราะห์ฟังก์ชันการ ผลิตข้าวด้วยวิธีกำลังสองน้อยที่สุดทั่วไปแบบเป็นไปได้ (FGLS) โดยใช้ข้อมูลแบบพาเนล จำนวน 19 จังหวัด ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จำแนกตามพื้นที่เขตชลประทาน (พ.ศ. 2545–2563) ผลการศึกษาพบว่า พื้นที่ปลูกข้าว แนวโน้มของเวลา ปริมาณน้ำฝนสะสม และอุณหภูมิเฉลี่ยมีผลกระทบเชิงบวกต่อผลผลิตข้าวนาปี ขณะเดียวกันเป็นตัวแปรลดความเสี่ยงจากความแปรปรวนต่อการผลิตข้าวนาปีอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ในทางกลับกันผลผลิตข้าวนาปีในเขตชลประทาน ปริมาณน้ำฝนสะสม และอุณหภูมิเฉลี่ย มีผลกระทบเชิงลบต่อผลผลิตข้าวนาปีในเขตชลประทาน และเป็นตัวแปรเพิ่มความเสี่ยงจากความแปรปรวนต่อการผลิตข้าวนาปีอย่าง มีนัยสำคัญทางสถิติ เมื่อพิจารณาตัวแปรหุ่นเป็นตัวแทนของเหตุการณ์ปริมาณน้ำฝนสะสมที่เกินความต้องการมีผลกระทบเชิงลบต่อผลผลิตข้าว ขณะเดียวกันเป็นตัวแปรเพิ่มความเสี่ยงจากความแปรปรวนต่อการผลิตข้าวทั้งสามกรณีอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า ลักษณะพื้นที่ได้รับน้ำจากชลประทานที่มีอิทธิพลแตกต่างกัน

เอกสารอ้างอิง

Antle, J.M. 1983. Testing the stochastic structure of production: a flexible moment-based approach. Journal of Business & Economic Statistics 1(3): 192–201.

Antle, J. M. and A. Havenner. 1983. Formulating and Estimating Dynamic Stochastic Production Models. Minneapolis, MN: AgEcon Search, University of Minnesota. 36 p.

Baethgen, W., J. Hansen, A. Ines, J. Jones, H. Meinke and P. Steduto. 2010. Contributions of Agricultural Systems Modeling to Weather Index Insurance. New York: International Research Institute for Climate and Society (IRI). 7 p.

Battese, G.E., A.N. Rambaldi and G.H. Wan. 1997. A stochastic frontier production function with flexible risk properties. Journal of Productivity Analysis 8(3): 269–280.

Farrell, T., K. Fox, R. Williams, S. Fukai and L. Lewin. 2006. Minimising cold damage during reproductive development among temperate rice genotypes; II. genotypic variation and flowering traits related to cold tolerance screening. Australian Journal of Agricultural Research 57(1): 89–100.

Greene, W.H. 2000. Econometric Analysis. 4th ed. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. 1004 p.

Im, K.S., M.H. Pesaran and Y. Shin. 2003. Testing for unit roots in heterogeneous panels. Journal of Econometrics 115(1): 53–74.

Jatuporn, C. and K. Takeuchi. 2022. Assessing the impact of climate change on the agricultural economy in Thailand: an empirical study using panel data analysis. Environmental Science and Pollution Research 30(1): 8123–8132.

Just, R.E. and R.D. Pope. 1978. Stochastic specification of production functions and economic implications. Journal of Econometrics 7(1): 67–86.

Just, R.E. and R.D. Pope. 1979. Production function estimation and related risk considerations. American Journal of Agricultural Economics 61(2): 276–284.

Komarek, A.M., A. De Pinto and V.H. Smith. 2020. A review of types of risks in agriculture: what we know and what we need to know. Agricultural Systems 178(1): 102738.

Maiti, A., M.K. Hasan, S. Sannigrahi, S. Bar, S. Chakraborti, S.S. Mahto, S. Chatterjee, S. Pramanik, F. Pilla, J. Auerbach, O. Sonnentag, C. Song and Q. Zhang. 2024. Optimal rainfall threshold for monsoon rice production in India varies across space and time. Communications Earth & Environment 5(1): 302.

National Centers for Environmental Information (NOAA). 2023. Climate at a glance: global time series. [Online]. Available https://www.ncei.noaa.gov/access/monitoring/climate-at-a-glance/global/time-series (January 24, 2023).

Pakeechai, K., N. Sinnarong, K. Autchariyapanitkul and P. Supapunt. 2020. The impacts of climate change factors on rice production and climate-smart agriculture in the watershed areas of central Thailand. RMUTSB Academic Journal (Humanities and Social Sciences) 5(2): 196–218. [in Thai]

Phitsanulok Rice Research Center. 2017. Irrigation Rice Production Technology in Lower Region. Phitsanulok: Phitsanulok Rice Research Center. 313 p. [in Thai]

Puphoung, S., N. Sinnarong, K. Autchariyapanitkul and K. Satienpirakul. 2019. Impacts of climate change on rice yield in the north region. Graduate School Journal CRRU. 12(2): 119–132. [in Thai]

Sinnarong, N., C.-C. Chen, B. McCarl and B.-L. Tran. 2019. Estimating the potential effects of climate change on rice production in Thailand. Paddy and Water Environment 17(1): 1–9.

Sinnarong, N., S. Kuson, W. Nunthasen, S. Puphoung and V. Souvannasouk. 2022. The potential risks of climate change and weather index insurance scheme for Thailand’s economic crop production. Environmental Challenges 8(1): 100575.

Song, Y., C. Wang, H.W. Linderholm, Y. Fu, W. Cai J. Xu, L. Zhuang, M. Wu, Y. Shi, G. Wang and D. Chen. 2022. The negative impact of increasing temperatures on rice yields in southern China. Science of the Total Environment 820: 153262.

Studenmund, A. 2011. Using Econometrics: A Practical Guide. 6th ed. New York: Pearson. 648 p.

Welch, J.R., J.R. Vincent, M. Auffhammer, P.F. Moya, A. Dobermann and D. Dawe. 2010. Rice yields in tropical/subtropical Asia exhibit large but opposing sensitivities to minimum and maximum temperatures. Proceedings of the National Academy of Sciences 107(33): 14562–14567.

Wooldridge, J.M. 2002. Econometric analysis of cross section and panel data MIT press. Cambridge, MA: MIT Press 108(2): 245–254.

World Bank. 2022. Climate change knowledge portal. [Online]. Available https://climateknowledgeportal.worldbank.org/ (April 21, 2023).

Yu, Y., J.S. Clark, Q. Tian and F. Yan. 2022. Rice yield response to climate and price policy in high-latitude regions of China. Food Security 14(5): 1143–1157.