การพัฒนาศักยภาพนักวิชาการส่งเสริมการเกษตรด้านการจัดการศัตรูพืช และการดำเนินงานคลินิกพืชระดับพื้นที่ของกรมส่งเสริมการเกษตร

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาศักยภาพของนักวิชาการส่งเสริมการเกษตรด้านการจัดการศัตรูพืช วิเคราะห์ปัญหาและระดับปัญหาของเกษตรกร พัฒนาศักยภาพนักวิชาการส่งเสริมการเกษตร และประเมินผลสำเร็จการดำเนินงานคลินิกพืชของกรมส่งเสริมการเกษตร โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงผสมผสาน ได้แก่ แบบสอบถาม สัมภาษณ์เชิงลึก และการวิเคราะห์เอกสาร ดำเนินการศึกษาระหว่างปี พ.ศ. 2561–2567 ผลการศึกษาพบว่านักวิชาการส่งเสริมการเกษตรส่วนใหญ่ไม่มีพื้นฐานความรู้ด้านอารักขาพืช มีประสบการณ์เฉลี่ยเพียง 2.93 ปี ความรู้และความสามารถอยู่ในระดับปานกลาง และขาดความมั่นใจ ในการวินิจฉัยศัตรูพืช ขณะที่เกษตรกรเผชิญปัญหาการระบาดซ้ำซาก ใช้สารเคมีเป็นหลัก และมีค่าใช้จ่ายสูง การอบรมนักวิชาการส่งเสริมการเกษตร จำนวน 1,072 ราย ส่งผลให้ความรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมในทางที่ดี และสามารถถ่ายทอดความรู้สู่เกษตรกรได้อย่างมีประสิทธิภาพ ปัจจุบันมีการให้บริการคลินิกพืช จำนวน 968 แห่ง ผลสำเร็จการดำเนินงานกรณีศึกษาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พบว่าเกษตรกรมีความรู้เกี่ยวกับศัตรูพืชและการจัดการ ทัศนคติต่อการจัดการศัตรูพืชตามคำแนะนำของคลินิกพืช อยู่ในระดับมาก ในขณะที่พฤติกรรมการปฏิบัติตามคำแนะนำของคลินิกพืช อยู่ระดับปานกลาง ผลผลิตข้าวเพิ่มขึ้นจาก 620 เป็น 780 กิโลกรัมต่อไร่ รายได้เพิ่มจาก 3,519 เป็น 4,793 บาทต่อไร่ แม้ต้นทุนชีวภัณฑ์จะเพิ่มขึ้น แต่ผลตอบแทนโดยรวมสูงขึ้นอย่างชัดเจน