ประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยฟอสฟอรัสต่อผลผลิตและผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์ของข้าว พันธุ์หอมวารินที่ปลูกในดินทรายความอุดมสมบูรณ์ต่ำ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ฟอสฟอรัสเป็นธาตุที่มีบทบาทสำคัญต่อการเจริญเติบโตและให้ผลผลิตของข้าว งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอัตราปุ๋ยฟอสฟอรัสที่เหมาะสมต่อผลผลิต ประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ย และความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ของข้าวพันธุ์หอมวารินในดินทรายที่มีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ วางแผนการทดลองแบบบล็อกสมบูรณ์ จำนวน 3 ซ้ำ อัตราปุ๋ยฟอสฟอรัส 5 ระดับ ได้แก่ 0, 4, 8, 12 และ 16 กิโลกรัม P2O5 ต่อไร่ พร้อมใส่ปุ๋ยไนโตรเจนและโพแทสเซียม อัตรา 18 และ 15 กิโลกรัม N และ K2O ต่อไร่ ตามลำดับ แบ่งใส่ปุ๋ย 3 ระยะ คือ ระยะตั้งตัว ระยะแตกกอ และระยะตั้งท้อง ผลการศึกษาพบว่า อัตราปุ๋ยฟอสฟอรัสมีผลต่อจำนวนเมล็ดต่อรวง และผลผลิตอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p≤0.05) แต่ไม่มีผลต่อความสูง จำนวนต้นต่อกอ จำนวนรวงต่อกอ ความยาวรวง น้ำหนัก 1,000 เมล็ด และน้ำหนักฟางแห้ง โดยปุ๋ยฟอสฟอรัส อัตรา 16 กิโลกรัม P2O5 ต่อไร่ ส่งผลให้ข้าวหอมวารินมีจำนวนเมล็ดต่อรวงสูงสุด (131.01 เมล็ด) และผลผลิตสูงสุด (635.25 กิโลกรัมต่อไร่) ไม่แตกต่างจากการใส่ปุ๋ยฟอสฟอรัส อัตรา 12 กิโลกรัม P2O5 ต่อไร่ ที่ให้ผลผลิต 618.36 กิโลกรัมต่อไร่ ประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยในการให้ผลผลิตลดลงเมื่อมีการใช้อัตราปุ๋ยฟอสฟอรัสเพิ่มขึ้น โดยอัตรา 4 กิโลกรัม P2O5 ต่อไร่ ให้ประสิทธิภาพสูงสุด (8.97 กิโลกรัมผลผลิตต่อกิโลกรัมฟอสฟอรัส) รองลงมาคืออัตรา 12 กิโลกรัม P2O5 ต่อไร่ (8.02 กิโลกรัมผลผลิตต่อกิโลกรัมฟอสฟอรัส) ซึ่งให้ผลตอบแทนส่วนเพิ่มสูงสุด (217.83%) ผลการศึกษาบ่งชี้ว่าปุ๋ยฟอสฟอรัสอัตรา 12 กิโลกรัม P2O5 ต่อไร่ เหมาะสมสำหรับการปลูกข้าวหอมวารินในดินทรายอุดมสมบูรณ์ต่ำ โดยให้ผลผลิตสูง มีประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยดี และให้ผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์สูงสุด
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารเกษตรพระจอมเกล้า
เอกสารอ้างอิง
Ahash, S., Manikandan, K., Elamathi, S., Sivasankari, D., & Maragatham, S. (2024). Sustainable phosphorus management: leveraging phosphate solubilizing bacteria for enhanced rice growth. Plant Science Today, 11(4), 1-10.
CIMMYT. (1988). From Agronomic Data to Farmer Recommendations: An Economics Training Manual. The International Maize and Wheat Improvement Center.
Department of Agriculture. (2000). Fertilizer Recommendations in Paddy and Winter Cereal Crops. Retrieved from: http://www. ricethailand.go.th/Rkb/manual/index. php.htm. (in Thai).
Gebrekidan, H., & Seyoum, M. (2006). Effects of mineral N and P fertilizers on yield and yield components of flooded lowland rice on vertisols of fogera plain, Ethiopia. Journal of Agriculture and Rural Development in the Tropics and Subtropics, 107(2), 161–176.
Girma, K., Martin K. L., Freeman K. W., Mosali J., Teal R. K., Raun W. R., Moges S. M., & Arnall D. B. (2007). Determination of optimum rate and growth stage for foliar applied phosphorus in corn. Communications in Soil Science and Plant Analysis, 38(9-10), 1137-1154.
Hung, T. V., Hung, N. N., & Minh, V. Q. (2024). Effect of phosphate fertilizer-coated dicarboxylic acid polymer on rice yield and components under greenhouse conditions. Plant Science Today, 11(2), 58-64.
Insalud, N., Bobeautong, T., & Yamjun, K. (2018). Effect of different levels of phosphorus on growth of Khao Dawk Mali 105 rice variety. Khon Kaen Agriculture Journal, 46(1), 547-550. (in Thai).
Jinger, D., Shiva, D., Anchal, D., Sharma, V. K., Ekta, J., Vijayakumar, S., & Gaurendra, G. (2018). Effect of silicon and phosphorus fertilization on growth, productivity and profitability of aerobic rice (Oryza sativa). Indian Journal of Agricultural Sciences, 88(10), 120-125.
Khonkhoei, W., Namdang, N., Chueakaew, C., Toojinda, T., & Katengam, S. (2023). Effect of potassium fertilizer on yield and yield components of HomWarin rice variety in low fertility sandy soil. King Mongkut's Agricultural Journal, 41(1), 92–101. (in Thai). https://doi.org/10.55003/kmaj.2023.04.30.010.
Kongphan, P., Namdang, N., Chueakaew, C., Toojinda, T., & Katengam, S. (2022). Effect of nitrogen fertilizer on yield components and grain yield of HomWarin rice variety grown in low fertile soil. Journal of Science and Technology, Ubon Ratchathani University, 24(2), 19-28. (in Thai).
Land Development Department. (2015a). State of Soil and Land Resources of Thailand. Ministry of Agriculture and Cooperatives. (in Thai).
Land Development Department. (2015b). Land Development Manual for Volunteer Soil Doctors and Farmers. Ministry of Agriculture and Cooperatives. (in Thai).
Land Development Department. (2017). Characteristics and Properties of Soil Series in the Northeast Roi Et Soil Series. Retrieved from: http://www.ldd.go.th/thaisoils museum/pf_desc/Northeast/Re.htm. (in Thai).
Massawe, I., & Mrema, J. (2017). Effects of different phosphorus fertilizers on rice (Oryza sativa L.) yield components and grain yields. Asian Journal of Advances in Agricultural Research, 3(2), 1-13.
Office of Agricultural Economics. (2024). Agricultural Production Data. Retrieved from: https://www.oae.go.th/view/1/ข้อมูลการผลิตสินค้าเกษตร/TH-TH. (in Thai).
Office of Agricultural Economics. (2025). Agricultural Economic Information. Retrieved from: https://www.oae.go.th/view/1/ข้อมูลเศรษฐกิจการเกษตร/TH-TH. (in Thai).
Office of Science for Land Development. (2005). Soil Sample Analysis Guide, Water, Fertilizer, Plants, Soil Amendment and Analysis to Verify Product Standards. 2nd Ed. Land Development Department, Ministry of Agriculture and Cooperatives. (in Thai).
Osotspa, Y. (1999). Terminology in The Fertilizer Industry. Kasetsart University. (in Thai).
Panyaying, C., Kanna, M., & Somnam, S. (2017). The determination of available phosphorus in soils using an economic hydrodynamic sequential injection system. Thai Science and Technology Journal, 38(1), 124-136. (in Thai).
Rice Department. (2007). Native Rice Genetics of Ethnic Groups Under the Royal Initiative Project. Ministry of Agriculture and Cooperatives. (in Thai).
Rice Department. (2009). Fertilizer Recommendations Based on Soil Analysis Data. Ministry of Agriculture and Cooperatives. (in Thai).
Rice Department. (2016). Phosphorus Deficiency in Rice. Retrieved from: https://newwebs2.ricethailand.go.th/Webmain/rkb3/title-FactSheet.htm. (in Thai).
Saleque, A. M., Abedin, J., Panaullah, M. G., & Bhuyian, I. N. (1998). Yield and phosphorus efficiency of some lowland rice varieties at different levels of soil available phosphorus. Communications in Soil Science and Plant Analysis, 29(19-20), 2905-2916.
Sangruanand, P., & Insalud, N. (2019). Different levels of phosphorus fertilizer on the growth of Oryza sativa var. Sew Mae Jun. Burapha Science Journal, 24(2), 725-730. (in Thai).
Sukyankij, S., Pleumpleak, T., & Panich-pat, T. (2015). Effect of phosphorus level on growth, yield and phosphorus uptake in rice RD 41. In Proceedings of The 12th Kasetsart University Kamphaeng Saen Campus Conference, pp. 1751-1758. Kasetsart University, Kamphaeng Saen Campus. (in Thai).
Tabar, Y. S. (2012). Effect of nitrogen and phosphorus fertilizer on growth and yield rice (Oryza sativa L.). International Journal of Agronomy and Plant Production, 3(12), 579-584.
Ta-oun, M. (2005). Techniques and Analyzes in Soil, Plants, Water and Fertilizer Laboratories. Food and Agriculture Organization (FAO) Cooperation Project, Department of Land Resources and Environment, Faculty of Agriculture Khon Kaen University. (in Thai).
Vejchasarn, P., Kotchasatit, U., Jairin, J., Wongboon, W., Wongnongwa, J., Phansenee, Y., Kawichai, R., Leelakud, P., & Chamarerk, V. (2016). Physiological and morphological responses of rice to low phosphorus availability. Thai Rice Research Journal, 7(1), 74-83. (in Thai).
Zhang, Y., Wen, Z., Min, W., Gaosheng, L., Zujian, Z., & Jianchang, Y. (2021). Effects of irrigation schedules and phosphorus fertilizer rates on grain yield and quality of upland rice and paddy rice. Environmental and Experimental Botany, 186(1), 104465. https://doi.org/10.1016/j.envexpbot.2021.104465.
