แนวทางการสร้างความมั่นคงทางอาหารของชุมชนผ่านการผลิตข้าวพันธุ์พื้นเมือง พื้นที่อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ข้อมูลพื้นฐานส่วนบุคคล ด้านการผลิตและการใช้ประโยชน์ทางการเกษตร 2) ความรู้ ความเข้าใจ ทัศนคติ และการปฏิบัติเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหาร และ 3) ปัญหาอุปสรรคและข้อเสนอแนะ เพื่อเป็นแนวทางการสร้างความมั่นคงทางอาหารผ่านการผลิตข้าวพันธุ์พื้นเมืองของเกษตรกรจำนวน 75 คนจาก 3 ตำบลในอำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์ และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สถิติเชิงอนุมาน และการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่มีระดับการศึกษาประถมศึกษาหรือต่ำกว่า (ร้อยละ 82.67) ขาดการมีส่วนร่วมกับกลุ่มชุมชน (ร้อยละ 70.67) และส่วนใหญ่ (ร้อยละ 73.33) ไม่เคยได้รับการอบรมด้านการผลิตอาหาร อย่างไรก็ตาม ข้าวพันธุ์พื้นเมือง โดยเฉพาะข้าวเจ้าที่ปลูกร่วมกับพืชเศรษฐกิจอื่น ๆ เช่น ยางพาราและปาล์มน้ำมัน สามารถสร้างรายได้และยังคงเป็นแหล่งอาหารสำคัญของครัวเรือน โดยได้รับผลผลิตเฉลี่ย 3,685.33 กิโลกรัมต่อรอบการผลิต และสร้างรายได้ 193,459.72 บาทต่อรอบการผลิต เกษตรกรมีระดับความรู้และทัศนคติเกี่ยวกับความมั่นคงทางอาหาร ในระดับมาก (คะแนนเฉลี่ย 13.34–20.00) แต่ระดับการปฏิบัติจริงยังอยู่ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย 4.17) โดยเฉพาะด้านความมีเสถียรภาพของอาหารซึ่งต่ำกว่าด้านอื่นอย่างชัดเจน ปัญหาหลักที่พบ ได้แก่ ข้อจำกัดด้านที่ดิน ความหลากหลายของอาหาร และการวางแผนการบริโภค ไม่เป็นระบบ

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ได้แก่ การใช้พื้นที่ว่างให้เกิดประโยชน์สูงสุด การสนับสนุนให้เกษตรกรผลิตเพื่อบริโภคในครัวเรือน การจัดการรายได้และอาหารอย่างมีประสิทธิภาพ และการส่งเสริมระบบตลาดชุมชน รวมถึงการสนับสนุนการอนุรักษ์พันธุ์ข้าวพื้นเมืองเพื่อความหลากหลายทางชีวภาพ งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่าการจัดการข้าวพันธุ์พื้นเมืองโดยอิงบริบทชุมชน สามารถเป็นกลไกสำคัญในการสร้างความมั่นคงทางอาหารอย่างยั่งยืนได้ในระดับครัวเรือนและชุมชน